Persuasive communication

Centre for Language Studies | Faculty of Arts | Radboud University Nijmegen
Elephantmasterclass

De enige masterclass met een olifant

By Gudrun Reijnierse

Eén van de leuke kanten van mijn werk is dat ik naast college geven en onderzoek doen ook met enige regelmaat vanuit het Radboud Pre-University College of Society middelbare scholieren mag laten kennismaken met de wetenschap en met de universiteit. Deze week gaf ik in dat kader samen met collega Marten van der Meulen de Masterclass ‘Fake news! De enige masterclass met een olifant’.

Scholieren uit alle hoeken van het land kwamen naar Nijmegen om een ochtend lang alles te leren over de uitdagingen van nepnieuws. En met ‘uitdagingen’ is niets te weinig gezegd, want de term ‘nepnieuws’ is de laatste jaren nogal versnipperd geraakt. We begonnen de ochtend daarom met een voorzichtige poging om tot een definitie van ‘nepnieuws’ te komen. We stelden vast dat nepnieuws te maken heeft met misleiding, liegen, en het beïnvloeden van het publiek. Aanverwante termen als ‘misinformatie’ en ‘desinformatie’ kwamen eveneens aan de orde, om het onderscheid te kunnen maken tussen onjuiste informatie die per ongeluk wordt verspreid, en onjuiste informatie die opzettelijk wordt verspreid. Ook discussieerden we over vraagstukken als: ‘Mag je een bericht nog delen op social media als je weet dat het nep is?’, ‘Moeten kranten die nepnieuws verspreiden een boete krijgen?’ en ‘Mogen bedrijven nog wel 1-aprilgrappen maken nu er zo veel nepnieuws is?’

Tussendoor was er ruimte voor hands-on opdrachten, waaronder een live factcheck. Hoewel sommige berichten evident onwaar zijn (‘Rotterdam nieuwe hoofdstad van Nederland’), bestaat er vooral ook veel nieuws waarbij je je kunt afvragen: Klopt dit wel? Als iets té mooi, té onwaarschijnlijk of té raar is, heb je als lezer reden om te twijfelen. Als de kop van een nieuwsartikel in de wetenschapssectie van een krant of tijdschrift bijvoorbeeld stelt dat uit onderzoek blijkt dat frisdrank ervoor zorgt dat meisjes eerder ongesteld worden (o.a. hier), of dat je beter liegt met een volle blaas (o.a. hier), dan kun je daar best wat vraagtekens bij zetten. Verschillende media (waaronder het NRC, de Volkskrant en NU.nl, maar ook studenten van de Universiteit Leiden) hebben inmiddels een factcheck-rubriek waarin journalisten nagaan of twijfelnieuws wel of niet klopt. Voor even waren onze scholieren ook factchekers en onderzochten ze of uitspraken in een krantenartikel wel strookten met informatie uit een oorspronkelijke wetenschappelijke bron.

‘Nepnieuws’ als onderwerp voor de masterclass kwam natuurlijk niet zomaar uit de lucht vallen. Het sluit aan bij de minorcursussen Journalistiek die ik geef en past goed binnen de onderzoekslijn waar Marten en ik aan werken. Daarin bestuderen we onder andere het genre van de factcheck en starten we binnenkort een onderzoek naar de mechanismen van nepnieuws. Een eerste deel daarvan kun je zelf meemaken tijdens het Drongo Talenfestival op 9 en 10 november in Nijmegen. Zo komen onderwijs, onderzoek en populariseren samen binnen een maatschappelijk zeer relevant en actueel thema.

Tot slot: de oplettende lezer heeft vast gezien dat de ondertitel van onze masterclass – ‘De enige masterclass met een olifant’ – typisch een uitspraak is om twijfels bij te hebben. Teminste één van de scholieren kwam na afloop van de masterclass factchecken: dat van die olifant klopte toch niet? Maar de oplettende deelnemer wist dat wij geen nepnieuws hadden verspreid. Op de eerste slide van onze workshoppresentatie stond namelijk de gekgevormde hoed uit Saint-Exupéry’s Le Petit Prince. En laat dat nou helemaal geen hoed zijn, maar een boa constructor die net een olifant heeft opgegeten 🙂

Leave a Reply